Pełny obieg Ziemi dookoła Słońca, czyli tzw. rok gwiazdowy, zajmuje 365,2564 doby. Dla odmiany - rok zwrotnikowy, który definiujemy jako odstęp pomiędzy kolejnymi przejściami Słońca przez punkt Barana, jest, na skutek zjawiska precesji, krótszy i wynosi 365,2422 doby.
Jak tłumaczy dr Arkadiusz Olech z Centrum Astronomicznego PAN w Warszawie, obie te wartości są o około 1/4 doby dłuższe od pełnych 365 dni, co jasno wskazuje na konieczność dokładania jednego dnia raz na cztery lata, wskutek czego pojawia się tzw. rok przestępny z liczbą dni wynoszącą 366.
Po raz pierwszy rok taki pojawił się za sprawą Juliusza Cezara w 45 roku p.n.e. Już wówczas przyjęto zasadę, że to właśnie luty, co cztery lata, trwać będzie 29 zamiast 28 dni.
Dzięki wprowadzeniu tej reformy, rok kalendarzowy zaczął liczyć średnio 365,25 doby, co wciąż jednak było wynikiem o ponad 11 minut dłuższym od roku zwrotnikowego. "To niby niewiele, ale mimo wszystko, po 129 latach dzień równonocy wiosennej przesunął się o jedną dobę w stosunku do właściwego momentu. Z czasem problem nawarstwiał się jeszcze bardziej, tak że pod koniec XVI wieku kalendarzowa równonoc wiosenna o 10 dni wyprzedzała rzeczywistą" - podkreśla dr Olech.
Stało się to powodem kolejnej reformy kalendarza wprowadzonej przez papieża Grzegorza XIII, który przeniósł równonoc z 11 na 21 marca, poprzez opuszczenie 10 dni pomiędzy 4 a 15 października 1582 roku.
Aby problem nie pojawiał się w przyszłości, wprowadzono jeszcze jedną zmianę dotyczącą występowania lat przestępnych. Wskutek niej, rok przestępny pojawia się obecnie co cztery lata, oprócz tych lat, w których liczba wyraża się pełnymi setkami, chyba że liczba tych setek jest dodatkowo podzielna przez 4. "Tak więc - jak tłumaczy Olech - po reformie, rokiem przestępnym był rok 1600 i 2000, ale lata 1700, 1800 i 1900 już nie".
Skutkiem wspomnianej reformy średnia długość roku kalendarzowego wynosi obecnie 365,2425 doby, a więc jest dłuższa od roku zwrotnikowego o 26 sekund. Różnica o jedną dobę powstanie więc dopiero po upływie przeszło trzech tysięcy lat.
29 lutego w historii
Konfederacja barska, memorandum Władysława Gomułki w sprawie zamrożenia zbrojeń nuklearnych w Europie Środkowej i nadzwyczajne zebranie oddziału warszawskiego Związku Literatów Polskich - te m. in. wydarzenia historyczne miały miejsce 29 lutego.
29 lutego 1768 roku w Barze na Podolu rozpoczęła się konfederacja barska - zbrojny zryw szlachecki przeciwko ustawom sejmowym podjętym przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, głównie ustawie o równouprawnieniu dysydentów oraz przeciwko próbom wprowadzania reform. Głoszono hasła obrony wiary i wolności szlacheckich, które swym zasięgiem objęły ziemie całej Rzeczypospolitej.
Swoje cele konfederaci zamierzali osiągnąć poprzez wprowadzenie na tron polski przedstawiciela rodziny Wettinów i wyzwolenie się spod kurateli rosyjskiej. Przywódcami zrywu byli przedstawiciele magnaterii Michał Hieronim Krasiński, Kazimierz Pułaski, Wacław Rzewuski i Joachim Potocki. Marszałkiem generalnym koronnym został Adam Stanisław Krasiński, a marszałkiem związku wojskowego Józef Pułaski. Przywódcą religijnym konfederatów był karmelita ks. Marek Jandołowicz, zaś ideologami politycznymi - Szczęsny Czacki i Michał Wielhorski.
Konfederacja popierając Turcję wypowiedziała 1768 roku wojnę Rosji. Pomocy finansowej oraz wojskowej udzieliła jej wówczas Francja. Wojska konfederacji składały się z ochotników szlacheckich, milicji magnackich i żołnierzy chorągwi komputowych. Walki trwały od kwietnia 1768 roku praktycznie na terenie całego kraju. Ostatecznie zakończyły się 13 sierpnia 1772 roku po zdobyciu przez Rosjan Jasnej Góry.
Po upadku konfederacji barskiej część jej przywódców pozostała na emigracji, ok. 5 tys. jeńców zesłano na Sybir, a znaczną liczbę konfederatów wcielono do armii carskiej. Państwa ościenne oskarżające Rzeczpospolitą o anarchię i całkowity rozkład państwa dokonały w 1772 roku I rozbioru Polski.
29 lutego 1964 roku w czasie wiecu w Płocku I sekretarz KC PZPR Władysław Gomułka zapoznał zebranych z koncepcją ogłoszonego oficjalnie 28 grudnia 1963 roku memorandum rządowego w sprawie zamrożenia zbrojeń nuklearnych w Europie Środkowej, zwanego planem Gomułki.
Skierowany on był głównie do wielkich mocarstw. Został ogłoszony w związku z niepodjęciem planu Rapackiego (zakładającego stworzenie w Europie Środkowej strefy bezatomowej) oraz na skutek pojawienia się broni amerykańskiej w Europie Zachodniej. Plan Gomułki przewidywał zamrożenie istniejących zbrojeń na terenie RFN, NRD, Czechosłowacji oraz PRL, przy czym nie przekreślało to możliwości objęcia planem innych zainteresowanych państw europejskich. Zobowiązania przyjęte przez poszczególne kraje miały być kontrolowane przez mechanizm weryfikacyjny. Dodatkowo zalecano podjęcie przez poszczególne kraje częściowych kroków rozbrojeniowych.
Państwa europejskie nie wykazały jednak zainteresowania planem Gomułki, ponieważ członkowie NATO opowiadali się wówczas za koncepcją wielostronnych sił nuklearnych Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Republiki Federalnej Niemiec.
29 lutego 1968 roku zostało zwołane nadzwyczajne walne zebranie oddziału warszawskiego Związku Literatów Polskich (ZLP) w związku ze zdjęciem przez cenzurę komunistyczną z afisza Teatru Narodowego "Dziadów" w reż. Kazimierza Dejmka. Statut związku przewidywał możliwość zwołania takiego zebrania na żądanie co najmniej jednej trzeciej członków, ale w tym trybie zebrań nie zwoływano od 1922 roku. Udało się jednak zebrać 233 podpisy, co pozwoliło na zwołanie nadzwyczajnego zebrania.
Rozpoczęło się ono o godz. 16.00 w siedzibie Związku Autorów i Kompozytorów Scenicznych przy ul. Hipotecznej 2. Salę wypełniło 400 literatów, którzy w tajnym głosowaniu odrzucili projekt ugodowej w swojej wymowie rezolucji przygotowany przez członków partii. Po burzliwej dyskusji, większością 221 przeciw 124 głosom, uchwalono rezolucję protestacyjną przeciw polityce zagrażającej rozwojowi kultury i żądającą przywrócenia "Dziadów" na scenę.
Pisarze opowiedzieli się przeciwko ingerencji władz w działalność kulturalną oraz cenzurze. Zwrócili także uwagę na fakt, że postulaty pisarzy, przedstawione w formie uchwał i memoriałów przez władze ZLP oraz czołowych reprezentantów środowiska pisarskiego, nie zostały dotąd uwzględnione.
29 lutego w nauce
Chociaż data 29 lutego przypada tylko co cztery lata, i tak zdążyła się zapisać w historii nauki, m.in. jako dzień urodzin ojca nowoczesnej łodzi podwodnej, wynalazcy kalkulatora czy odkrywcy żeńskiej komórki rozrodczej.
29 lutego 1792 r. w estońskiej miejscowości Piep, w 12-osobowej rodzinie, urodził się zoolog i embriolog, Karl Ernst von Baer. Właśnie on odkrył później fakt, że kobiecą komórką rozrodczą jest jajo. Von Baer studiował medycynę, lecz rozczarowany studiami, mając niewiele ponad 20 lat, zachwycił się anatomią porównawczą, szczególnie badaniem rozwoju płodu.
W 1827 r. poinformował o odkryciu jaja kobiecego, a rok później opublikował pierwszy tom dzieła, zawierającego całą dostępną wiedzę o prenatalnym rozwoju kręgowców. Jego praca uczyniła embriologię odrębną gałęzią nauki.
W 1840 r. w irlandzkim Liscannor urodził się ojciec nowoczesnej łodzi podwodnej, John Philips Holland. W 1873 r. wyemigrował do USA. Mając nadzieję na wykorzystanie okrętów podwodnych przeciwko Anglii, wczesne prototypy łodzi Hollanda finansowała organizacja Irish Fenian Society. W 1879 r. udało mu się zbudować dość udany statek, co dało mu kontrakt z amerykańskiej marynarki wojennej. 19 lat później dostarczył marynarce pierwszy w pełni użyteczny okręt podwodny, nazwany “Holland”. Wojsko zamówiło sześć kolejnych.
W 1860 r., 29 lutego w amerykańskim Buffalo (w stanie Nowy Jork) na świat przyszedł wynalazca kalkulatora, Herman Hollerith. Pracując okresowo w biurze ds. spisu ludności, urzędzie patentowym i Massachusetts Institute of Technology, Hollerith zainteresował się możliwością zautomatyzowania spisów ludności. Na potrzeby spisu powszechnego z 1890 r. wymyślił kilka elektrycznych maszyn na karty perforowane, które czytały i sortowały dane. Urządzenia te sprawdzały się zarówno w Ameryce, jak i w Europie. W 1896 r. założył w Nowym Jorku firmę, która po kilku fuzjach przekształciła się w IBM.
29 lutego 1936 r. w Grand Rapids w USA urodził się Jack Lousma - pilot misji Skylaba 3 i spacerowicz w kosmosie. W 1978 r. został pilotem testującym wahadłowiec kosmiczny.
Nie tylko narodziny uczonych i wynalazców spowodowały, że data 29 lutego zapisała się w annałach nauki. Tego dnia miewały miejsce także różne ciekawe, ważne lub dramatyczne wydarzenia, które pomagały pogłębiać naszą wiedzę o świecie. Oto niektóre z nich w porządku chronologicznym:
W 1504 roku, korzystając z dzieła "Ephemerides astronomicae", napisanego w 1474 r. przez niemieckiego matematyka i astronoma Regiomontanusa, Krzysztof Kolumb prawidłowo przepowiedział całkowite zaćmienie Księżyca, wzbudzając strach wśród amerykańskich tubylców.
29 lutego 1912 r. poważne kłopoty przeżywała najsławniejsza w historii ekspedycja antarktyczna - zorganizowana przez Anglika Roberta Falcona Scotta próba dotarcia pierwszy raz do bieguna południowego. Według zapisków z wyprawy, 29 lutego - po zimnej, bardzo wietrznej nocy (kiedy temperatura dochodziła do minus 37,5 st.) - czterej wędrowcy mieli się dostać do odległego o ponad 20 km obozu, gdzie czekały na nich zapasy, m. in. oleju. Droga miała zająć nie więcej niż półtora dnia. Grupa dotarła do magazynu, okazało się jednak, że oleju jest mniej niż oczekiwano. Do tego jeden z podróżników miał poważnie odmrożone stopy i pogorszyła się pogoda.
Finał ekspedycji był tragiczny. Scott dotarł do bieguna, ale zastał tam norweski namiot i flagę, postawione trzy tygodnie wcześniej przez Roalda Amundsena. W drodze powrotnej Scott i jego dwaj towarzysze zmarli nieopodal miejsca, gdzie czekały na nich żywność i paliwo.
W 1936 r., 29 lutego Niels Bohr opublikował w tygodniku "Nature" swoją sławną wśród fizyków analogię z miską piłek. Miała ona przedstawiać, co się dzieje, gdy w czasie bombardowania atomu cząstki elementarne wnikają do jego jądra.
Tego samego dnia, miesiąca i roku miejscowość Langdon w Dakocie Północnej (USA) oficjalnie uznano za najzimniejsze miejsce w historii USA. 92 dni z rzędu panowała tam temperatura poniżej zera. Rekord ten nie został pobity do dziś.
Aby nie stracić ani dnia w kampanii zdobywania pieniędzy na badania za pomocą cyklotronu, w 1940 r. amerykański fizyk, Ernest O. Lawrence (laureat Nagrody Nobla za wynalezienie i udoskonalenie cyklotronu i wyniki uzyskane przy jego użyciu) odebrał swoją Nagrodę Nobla nie w Szwecji, ale w Kalifornii. Na uroczystości w Berkeley wygłosił mowę, którą zakończył prośbą o pieniądze.
Z powodu wzrostu w USA liczby elektrowni atomowych (w czerwcu 1968 r. było ich w tym kraju 15), senator T.B.Morton z Kentucky skierował do kongresu rezolucję o zrewidowanie kierunków rozwoju i zbadanie stanu bezpieczeństwa urządzeń do przemysłowego wykorzystania energii atomowej (1968 r.).
29 lutego 1960 roku w Maroku doszło do trzęsienia ziemi, w którym zginęło ponad 3 tys. osób i które niemal całkiem zniszczyło miasto Agadir na południu kraju.
•••
Urodzili się 29 lutego:
29 lutego przyszli na świat m.in. włoski kompozytor Gioacchino Rossini, embriolog Karl Ernst von Baer, wynalazca łodzi podwodnej John Philips Holland. Urodzili się 29 lutego 1468 r. - papież Paweł III, inicjator Soboru Trydenckiego (1545) i reformator inkwizycji;
1792 r. - zoolog i embriolog, Karl Ernst von Baer, który odkrył, że kobiecą komórką rozrodczą jest jajo;
1790 r. - generał Roman Sołtyk, żołnierz armii Księstwa Warszawskiego i generał w Powstaniu Listopadowym;
1792 r. - włoski kompozytor Gioacchino Rossini, autor m.in. "Cyrulika sewilskiego" i "Wilhelma Tella";
1840 r. - ojciec nowoczesnej łodzi podwodnej, John Philips Holland;
1860 r. - wynalazca kalkulatora, Herman Hollerith;
1908 r. - francuski malarz i ilustrator pochodzenia polskiego - Balthus;
1924 r. - polski duchowny katolicki, kardynał Andrzej Maria Deskur;
1932 r. - pisarz Józef Ratajczak;
1936 r. - Jack Lousma - pilot misji Skylaba 3 i spacerowicz w kosmosie;
1940 r. - grecki duchowny prawosławny, patriarcha Konstantynopola - Bartłomiej.
Zmarli 29 lutego:
468 r. - papież Hilary, inicjator synodu rzymskiego (465) oraz budowy kaplicy św. Jana Chrzciciela i Św. Krzyża; 1868 r. - król Bawarii Ludwik I;
1932 r. - włoski matematyk Giuseppe Vitali znany z konstrukcji zbioru Vitalego;
2004 r. - polski kompozytor, teoretyk i historyk muzyki Witold Rudziński.
Uwagi i komentarze na temat tego tekstu prosimy
kierowac pod adres
listy@gazetagazeta.com
Zastrzegamy sobie prawo do publikacji nadeslanych listów, a takze
do ich skracania.
