Bratysława

0

Bratysława to stolica i największe miasto Słowacji, liczące dziś prawie pół miliona mieszkańców, położone na krawędzi Karpat, peryferyjnie do terenów niewielkiej republiki (49 tys. km kw). Bratysława jest jedyną stolicą na świecie graniczącą jednocześnie z dwoma państwami – na południu z Węgrami, a na zachodzie z . Do Wiednia jest od niej zaledwie 60 km, a do Budapesztu niecałe 200 km.

Słowacja, poprzez pokojowy podział, wyodrębniła się z Czechosłowacji 1 stycznia 1993 roku. Tereny zachodniej i południowej Słowacji zamieszkiwali wcześniej Celtowie. Do dużego znaczenia doszło tam plemię Bojów, które budowało rozległe grody oppida – m.in. w miejscu dzisiejszej Bratysławy. Wschodnia zaś część kraju znajdowała się w orbicie wpływów trackich i kontrolowana była przez Daków.

W późniejszym czasie ziemiami słowackimi zawładnęły plemiona germańskie: głównie Markomanowie i Kwadowie. Słowackie ziemie pozostawały w rękach Germanów aż do czasów wielkiej wędrówki ludów. W VIII wieku na terenach dzisiejszej Słowacji powstało Księstwo Nitrzańskie, które w roku 833 zostało podbite przez Mojmira I i do roku 906 obszar ten wraz z Czechami i tworzył państwo wielkomorawskie.

Był to, oprócz XX wieku, jedyny okres w historii kraju, gdy był on związany administracyjnie z Czechami. Od 1001 lub 1003 roku, tereny Słowacji należały do Polski, po czym zostały podbite przez Królestwo Św. Stefana. Od tego czasu stanowiły integralną część Węgier, tworząc jego północne województwa. Północ kraju zamieszkana była przez ludność pochodzenia słowiańskiego, południe zaś stanowiło obszar intensywnej kolonizacji szlachty węgierskiej. Wielkorządcą Górnych Węgier był w okresie późnego średniowiecza magnat polskiego pochodzenia, Ścibor ze Ściborzyc, w którego posiadaniu była połowa zachodniej Słowacji.

This slideshow requires JavaScript.

W 1526 roku, wraz z przejściem Węgier pod władanie dynastii Habsburgów Słowacja stała się częścią monarchii habsburskiej. Status Słowacji w obrębie monarchii habsburskiej, nie zmienił się nawet po reformie konstytucyjnej z 1867 roku. Słowacja nadal stanowiła część Węgier i nie posiadała autonomii.

W roku 1918, po rozpadzie cesarstwa austro-węgierskiego, Słowacja połączyła się, niezupełnie dobrowolnie i świadomie, z Czechami, tworząc Czechosłowację. Do terytoriów zamieszkanych przez większość słowacką włączono też sporo terenów, gdzie większośc stanowili Węgrzy. Praktycznie cały południowy pas państwa był etnicznie węgierski. Również stolica Bratysława zamieszkana była przez wielonarodowościową społeczność, wśród której Słowacy stanowili mniejszość.

Po układzie monachijskim z jesieni 1938 Słowacja uzyskała szeroką autonomię w ramach Czechosłowacji, a w latach 1939- 45 formalnie pozostawała niepodległym państwem, z ks. Jozefem Tiso i Vojtechem Tuką. W rzeczywistości jednak uzależniona była od III Rzeszy i musiała się zrzec na korzyść Węgier swych południowych terytoriów – włącznie z Koszycami, które były zamieszkane w większości przez Węgrów oraz Rusinów – z Rusi Zakarpackiej.

Słowacja wzięła także udział w ataku na Polskę w roku 1939 jako sojusznik . 1 września 1939 roku premier ks. Josef Tiso wydał swoim oddziałom rozkaz zaatakowania Polski bez uprzedniego wypowiedzenia jej wojny, co motywował rzekomym zagrożeniem Słowacji przez armię polską. Armia słowacka pod dowództwem Ferdinanda Čatloša zaatakowała naszą ojczyznę siłą trzech dywizji w kierunkach: podhalańskim, nowosądeckim i bieszczadzkim. Po upadku Polski w nagrodę Słowacja uzyskała kilkanaście wsi na Spiszu i na Orawie.

W roku 1945 tereny Słowacji wróciły do federacji z Czechami na tych samych zasadach co przed 1938. W roku 1968 w wyniku reform “praskiej wiosny” rozszerzono autonomię Słowacji. Duży na to wpływ miał przywódca państwa Alexander Dubček, sam z pochodzenia Słowak. Dziś Słowacja jest republiką demokratyczną o systemie rządów parlamentarno-gabinetowych. Na czele państwa stoi prezydent, wybierany w wyborach powszechnych na kadencję pięcioletnią. Ratyfikuje on umowy międzynarodowe, wysyła i przyjmuje ambasadorów, jest zwierzchnikiem sił zbrojnych. Jego kompetencje w polityce wewnętrznej są ograniczone: nominowanie premiera i rządu, oraz inicjatywy ustawodawczej, możliwość rozwiązania parlamentu przed terminem w określonych konstytucyjnie sytuacjach.

Stolica Słowacji Bratysława rozpościera się na dwu brzegach Dunaju, u ujścia Morawy do Dunaju (w dzielnicy Devín tworzy krótką granicę słowacko-austriacką) oraz na wzgórzach Małych Karpat. Obejmuje także skrajne obszary Niziny Zahorskiej i zachodnią część Niziny Naddunajskiej. Najwyżej położonym terenem jest wzgórze – Devínska Kobyla (514 m n.p.m.), zaś najniższym – rzeka Dunaj (126 m n.p.m.).

Bratysława należy do strefy klimatu umiarkowanego ciepłego z dużą ilością wiatrów. Uprawiane są tam niektóre gatunki roślin, rozpowszechnionych w krajach śródziemnomorskich – m.in. winorośl i kasztan jadalny. Pierwsza wzmianka o liczbie ludności Bratysławy pochodzi z końca XIV w. Wtedy obecna stolica Słowacji liczyła 7500 osób.

W roku 1720 w Bratysławie żyło prawie 8 tys. osób, a w 1858 – ponad 50 tys., zaś w 2009 – prawie 450 tys., co stanowiło 7,95% ogółu ludności kraju (5,5 mln). W roku 1910 miasto liczyło prawie 80 tys. mieszkańców – w tym blisko 33 tys. Niemców, 32 tys. Węgrów, 12 tys. Słowaków, 1,2 tys. Czechów, 351 Chorwatów oraz 115 Polaków. Jak podaje spis statystyczny przeprowadzony w 2001 roku, Słowacy stanowili 91,39%, Węgrzy – 3,84%, Czesi – 1,86%, Niemcy – 0,28%, Morawianie – 0,15%, Rusini – 0,11%, – 0,11, Romowie – 0,10%, Polacy – 0,08%, oraz inne narodowości – 2,08% ogółu ludności stolicy.

Dzisiejsze miasto powstało z osady pod Zamkiem Bratysławskim. Obecnie stanowi ono centrum historyczne Bratysławy, którą tworzą trzy jednostki: średniowieczne miasto ograniczone systemem wałowym, zamek i podzamcze. Kiedyś wjazd do miasta umożliwiały 4 bramy: Brama Laurińska – od strony wschodniej, Brama Michalska – od północnej, Brama Wydrycka – od zachodniej i Brama Rybacka – od południa. Do dziś przetrwała jedynie Brama Michalska, prowadząca do dzielnicy Stare Miasto.

Obecna Bratysława powstała pierwotnie w wyniku łączenia osad, a następnie przyłączania miejscowości z pobliskiej okolicy. Miasto rozpościera się na dwóch trasach handlowych, tj. na szlaku bursztynowym, który łączył Morze Bałtyckie z Morzem Śródziemnym oraz na szlaku dunajskim, który biegł wzdłuż Dunaju i umożliwiał dostęp do . Obydwie drogi krzyżowały się na obszarze dzisiejszej dzielnicy Devín, w której znajduje się zamek Zamek Devín, pełniący w dawnych czasach funkcję obronną nad tymi szlakami.

Bratysława to dziś siedziba najwyższych władz państwowych i kraju bratysławskiego, a także centralny ośrodek metropolitalny aglomeracji bratysławsko- trnawskiej i aglomeracji bratysławsko- trnawsko-nitrzańskiej. Stanowi ona również centrum życia kulturalnego, społecznego, gospodarczego i politycznego. Skupia w sobie liczne placówki o znaczeniu i statusie narodowym oraz międzynarodowym.

Tętniąca życiem stolica Słowacji ma dwa oblicza: zabytkowe – z bogatą architekturą wiedeńskiego baroku, i współczesne, z zabudową typową dla wielkich miast Europy Środkowej. Do największych atrakcji miasta należą: Zamek Bratysławski, zabytkowe centrum z katedrą Św. Marcina, gotyckim kościołem franciszkanów, gotyckim kościołem klarysek, starym Ratuszem z barokową wieżą i krużgankiem renesansowym, fragmenty murów, pałac prymasowski oraz kamienice barokowe.

Nad miastem dominuje czworokątny zamek – Bratislavský hrad z czterema strzelistymi wieżyczkami w narożach, określany jako “odwrócony do góry nogami stół”. Dzisiejsza budowla jest wynikiem gruntownej rekonstrukcji z lat 1954-1968. Po dobudowaniu u stóp wzgórza gmachów administracji państwowej twierdzę przeznaczono na cele muzealne i reprezentacyjne. Na zamku znajdują się dwie kolekcje muzealne, skarbiec, winiarnia oraz punkt widokowy na szczycie Wieży Koronacyjnej – największej i najgrubszej z trzech pozostałych.

U stóp budowli wznoszą się dawne fortyfikacje z Bramą Zygmuntowską i basztą Luginsland. Niżej uliczki dawnego podzamcza wiją się w kierunku reszty starówki ruchliwą estakadą. Ciekawa jest również gotycka katedra św. Marcina przy ul. Staromestskiej, wzniesiona na przełomie XIV i XV stulecia. Prostą czworokątną wieżę katedry wieńczy strzelisty XIX-wieczny hełm ze złoconą 300-kilogramową repliką korony św. Stefana na szczycie, spoczywającą na złotej poduszce o wymiarach 2 na 2 m. Insygnia te upamiętniają koronację jedenastu węgierskich królów i ośmiu królowych.

Spacerując dalej dochodzimy na Rynek Główny, który jest kwintesencją miasta: barokowosecesyjny, z niewielką domieszką gotyku i klasycyzmu, kameralny, zieleniący się od liści niewysokich drzew, z nieodłącznymi stolikami, parasolkami, fontanną i brązowym posągiem jegomościa, który, ukryty za napoleońskim pierogiem, podsłuchuje rozmowy zakochanych. Na placu zaś, będącym historycznym centrum miasta, wznoszą się dwie skrajnie różne budowle: Stary Ratusz po wschodniej stronie i okazały, niedawno odnowiony secesyjny pałac po stronie zachodniej. W zachodniej pierzei placu, prawie przed secesyjnym pałacem bankierskim, na parterze, działa elegancka kawiarnia. Najbardziej niezwykła budowla na placu to Stary Ratusz, będący malowniczym zlepkiem kilku stylów architektonicznych. Jego najstarszą częścią jest narożna wieża z końca XIII. Bratysława to miasto wielu zabytków sztuki sakralnej. To m.in. tzw. Niebieski kościół św. Elżbiety o fantazyjnym kształcie i nietypowej eliptycznej wieży, kościół Trynitarzy św. Jana czy barokowa kopia wiedeńskiego kościoła św. Piotra, dzieła Hildebrandta.

Będąc latem na wakacjach w Bratysławie warto spróbować także słowackiego piwa oraz słowackich potraw. Ze złocistym napojem najlepiej komponują się np. kluski z ziemniaków i bryndzy, podawane z boczkiem, serki wędzone zawijane w warkocze oraz smażony ser w panierce.

Poleć:

O Autorze:

skomentuj

Home | Direct | Dashboard | About us

Unless otherwise noted our website is using photographs from FreeDigitalPhotos.net and Wikipedia under their respective licenses

Copyright © 2015. All Rights Reserved.