Polska – Persja, jak siostry dwie

0

“Isfahańskie drzewa, isfahańskie klony,
Isfahańskich liści muzułmański śpiew –
I przedświt poranka
smutkiem rozmodlony
Isfahańskich klonów,
muzułmańskich drzew.”

540 lat temu między Rzeczpospolitą Obojga Narodów a Imperium Perskim zostały nawiązane stosunki dyplomatyczne i handlowe. Z tej okazji w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie otwarto wystawę “Polska – Iran. Wczoraj i dziś”.

Archiwum udostępniło zwiedzającym unikatowe dokumenty dotyczące najstarszych kontaktów polsko- perskich: dyplomatycznych i handlowych. W siedzibie Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie przy ul. Długiej 7 w dniach 25 lutego – 6 marca można oglądać wystawę pt. “Polska – Iran. Wczoraj i dziś”, przygotowaną z okazji 540. rocznicy nawiązania polsko-irańskich kontaktów dyplomatycznych. Zaprezentowane są m.in.: korespondencja Zygmunta III Wazy z szachem Abbasem I, dokumenty związane z misjami dyplomatycznymi i handlowymi, a także ukazujące losy obywateli polskich w Iranie podczas II wojny światowej.

W środę, 25 lutego w Archiwum Głównym Akt Dawnych odbyła się konferencja poświęcona wzajemnym relacjom obu państw. Otworzył ją Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych Władysław Stępniak.

Władysław Stępniak: – “To dla nas archiwistów ważny wieczór, bo cofamy się do czasów, kiedy relacje między narodami i kulturami były, o dziwo, bliższe niż obecnie. A różnice tylko pobudzały do kontaktu. 540 lat temu stroną inicjującą kontakty była Persja. Kraje dzieliło Imperium Otomańskie i sprzyjała nam wówczas zasada, że “sąsiad mojego sąsiada jest moim przyjacielem”. Rzeczpospolita była wtedy wielkim mocarstwem, stąd rozległość kontaktów politycznych, gospodarczych i kulturalnych, które utrzymywano przez wieki”.

This slideshow requires JavaScript.

Relacje polityczne i kontakty dyplomatyczne przedstawili: Morteza Damanpak Jami – wiceprezes Ośrodka Studiów Międzynarodowych i Edukacji MSZ, Said Zahedi – zastępca Naczelnika Wydziału Analizy Dokumentów MSZ, dr hab. Andrzej Krzy-sztof Kunert – sekretarz Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa; stosunki w dziedzinie kultury i sztuki omówili: prof. dr hab. Tadeusz Majda z Wydziału Orientalistycznego UW, wykładowca akademicki Feren Zahedi oraz reżyserzy filmowi Dorota Latour i Khosro Sinaei.

Po konferencji odbyła się projekcja filmu Andrzeja Czuldy “Perskie Ocalenie”. Film dotyczy dramatycznych wydarzeń z okresu II wojny światowej, kiedy po po wybuchu wojny III Rzeszy z ZSRR i zawarciu układu Sikorski-Majski, ogłoszono amnestię dla setek tysięcy Polaków więzionych w sowieckich łagrach. Zaczęto wówczas tworzyć Armię Polską pod dowództwem gen. W. Andersa, z którą udało się ewakuować do Pahlevi w Iranie ponad 37 tys. cywilów, a wśród nich wiele tysięcy dzieci. Główny ośrodek opieki nad nimi zorganizowany został w Isfahanie, gdzie stworzono dobrze wyposażone obozy, szkoły i ochronki.

To właśnie ocalone niegdyś dzieci – uczestnicy wydarzeń sprzed 70 lat – powiadają w filmie o swoich losach, pobycie w sowieckich łagrach i życiu na irańskiej ziemi. O Polakach wypowiadają się także serdecznie Irańczycy, którzy pamiętają ich z wojennych lat, a sam film jest niewątpliwie gestem serdecznej pamięci wobec tych Irańczyków, którzy przyszli kiedyś tak chętnie z pomocą polskim “dzieciom Isfahanu”…

Jeśli chodzi o wystawę, to pierwsza część ekspozycji obejmuje dokumenty obrazujące wzajemne relacje w okresie od XV do XVIII wieku. Na szczególną uwagę zasługuje korespondencja władcy perskiego z dynastii Safawidów, Abbasa I, zwanego w ówczesnej Europie Wielkim, wraz z królem polskim Zygmuntem III Wazą. Obaj władcy zapewniali się wielokrotnie o wzajemnej przyjaźni i chęci rozwijania pokojowych kontaktów. Czasy panowania Abbasa I (1587-1629), wybitnego polityka, mecenasa kultury i sztuki, otwierającego Persję na szerokie kontakty z Europą, uznawane są za najświetniejszy okres w dziejach nowożytnej Persji. Toczący wojnę z Turcją władca szukał sojuszników w Rzeczypospolitej. Na wystawie pokazane są dokumenty z 1605 r. związane z misją dyplomatyczną Mehdiego Kuli Ben Turkmana – wysłannika szacha do króla polskiego, a także dotyczące misji do Persji prowadzonych przez rotmistrza królewskiego Bohdana Gurdzewicza w drugiej połowie XVII w. Jego podróże miały na celu uzgodnienia polityczne we wzajemnych relacjach (w tym zjednanie szacha dla koalicji antytureckiej), przyczyniły się także do zintensyfikowania kontaktów handlowych między Rzeczpospolitą a Persją, rozwijanych od panowania Zygmunta III Wazy. Z Persji sprowadzano głównie tkaniny, dywany, a przede wszystkim konie.

Persja była jednym z dwóch państw (obok Imperium Osmańskiego), które nie uznały rozbiorów Polski. Kontakty z okresu I Rzeczypospolitej odrodziły się po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r., uległy zaś znaczącemu zacieśnieniu podczas II wojny światowej. Wydarzeniom z tego okresu poświęcona jest druga część ekspozycji, przygotowana na podstawie dokumentów przechowywanych w archiwach irańskich. Ukazują one losy obywateli polskich, deportowanych w głąb Związku Radzieckiego na początku wojny, a następnie – wskutek nieprzychylnej Polakom postawy strony radzieckiej – ewakuowanych w 1942 r. na Bliski Wschód. Do Iranu napłynęła wtedy duża fala uchodźców, zarówno żołnierzy z uformowanej na terenie Związku Radzieckiego Armii Polskiej gen. Andersa, jak i cywili, w tym dzieci. Polscy uchodźcy znaleźli w Iranie schronienie, spotykając się z życzliwością i pomocą władz i ludzi. Ogółem do Iranu przybyło 116 tys. obywateli polskich (78 tys. żołnierzy i 37 tys. cywili). Zaczęły powstawać polskie szkoły, instytucje kulturalne i ośrodki życia polskiego. Miasto Isfahan, historyczna stolica perskich władców, w latach II wojny światowej zyskał miano “miasta polskich dzieci”. “Dzieci Isfahanu” trafiły z Iranu do Nowej Zelandii, Libanu, Indii, po wojnie do krajów Europy Zachodniej, zaś niewielka część z nich wróciła do Polski. Niezależnie od miejsca zamieszkania starają się dokumentować swoje losy i upowszechniać wiedzę o nich.

Podczas uroczystego otwarcia wystawy powiedzieli nam:

Władysław Czapski, przedstawiciel “Związku Dzieci z Isfahanu”: “Do Iranu przyjechałem razem z siostrą, miałem wtedy zaledwie cztery lata ale pamiętam, Iran przyjął nas z wielką gościnnością. Iran był krajem tranzytowym. Stąd Anglicy przewieźli nas do krajów afrykańskich”.

-Hubert Wajs, Archiwum Główne Akt Dawnych: ” Spośród wielu ważnych dokumentów prezentowanych na wystawie ciekawostkę stanowią rachunki Sefera Muratowicza, który na początku 17 wieku pojechał do Persji, żeby kupić dla Zygmunta II dywany, tkaniny, perską broń i namioty”.

– Władysław Stępniak, Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych: “czasy kiedy stosunki dyplomatyczne i handlowe między Rzeczpospolitą a Persją zostały nawiązane to był rozkwit sztuk, handlu, architektury. Były to czasy wielkiego rozwoju Rzeczpospolitej”.

Podczas wernisażu zaprezentowano książkę profesor Jolanty Sierakowskiej- Dyndo z Uniwersytetu Warszawskiego: “In the Archive of Memory. The Fate of Poles and Iranians in the Second World War”. Publikacja jest pokłosiem seminarium naukowego z 2012 roku na temat 70 – tej rocznicy ewakuacji Polaków do Iranu. Inspiracją do napisania książki były teksty profesor Barbary Skargi, która pisała o potrzebie wspólnej pamięci. W książce są więc zarówno artykuły naukowe przybliżające ówczesną sytuację, jak równie wspomnienia samych Irańczyków czy listy ambasadorów, dlatego tytuł: “Archiwum Pamięci”. Wydawnictwo jest bogato ilustrowane współczesnymi zdjęciami Iranu.

27 lutego 2014 odsłonięto Tablicę Wdzięczności Narodowi Irańskiemu za Pomoc Uchodźcom armii gen. Andersa. Umieszczono ją na skwerze przy Ogrodzie Krasińskich w Warszawie, w pobliżu pomnika upamiętniającego Bohaterów Bitwy o Monte Cassino.

Poleć:

O Autorze:

Edek Wójciak & Monika Witkowska

Comments are closed.

Home | Direct | Dashboard | About us

Unless otherwise noted our website is using photographs from FreeDigitalPhotos.net and Wikipedia under their respective licenses

Copyright © 2015. All Rights Reserved.